Krystyna Majerczyk-Żabówka: KZBS zawsze był tam, gdzie toczyły się dyskusje i projekty ważne dla banków spółdzielczych

Zapraszamy do przeczytania wywiadu, który z Krystyną Majerczyk-Żabówka, b. Prezes Zarządu Krajowego Związku przeprowowadziła Anna Jarmuszkiewicz. Wywiad ukazał się w "Głosie Banków Spółdzielczych" nr 3/2024.

Pani Prezes, współtworzy Pani sektor  bankowości spółdzielczej, pracując na jego rzecz w wielu instytucjach i na różnych stanowiskach, od kilkudziesięciu lat. Na podstawie Pani bogatego i unikalnego doświadczenia, co można powiedzieć na temat wyjątkowości i unikatowości spółdzielczości bankowej na tle pejzażu całego sektora finansowego w Polsce?

Zasadniczo bankowość spółdzielcza nie różni się od bankowości komercyjnej. Jest to bankowość uniwersalna, o mniejszym zakresie i skali działania. Zarówno bankowość spółdzielcza, jak i bankowość komercyjna działają w oparciu o przepisy Prawa bankowego, wymogi regulacyjne i nadzorcze przynależne tym instytucjom. Różnią się formą prawną, skalą działania, lokalnością i rozwiązaniami przynależnymi spółdzielczej formie działalności.

Bankowość spółdzielcza generalnie wyróżnia się głęboko zakorzenionymi wartościami społecznej odpowiedzialności i lokalnego zaangażowania. Jest to sektor, który łączy nowoczesność z tradycją, działając na rzecz swoich członków, środowisk lokalnych, wspierając rozwój regionalny. Unikatowość banków spółdzielczych polega na tym, że są one blisko swoich klientów, zarówno indywidualnych, jak i przedsiębiorców, oferując im usługi dostosowane do ich często odmiennych, specyficznych dla regionu, potrzeb. To właśnie dzięki temu modelowi działania bankowość spółdzielcza odgrywa istotną rolę na lokalnych rynkach finansowych zapewniając im możliwość i stabilność rozwoju, a często przeciwdziałając wykluczeniu społecznemu czy może nawet bardziej finansowemu. Wszystko to oparte jest na głębokim zaufaniu do instytucji, przez co rozumiemy zaufanie klientów do ludzi tworzących te instytucje.

Warto dodać, że sieć placówek bankowych i bankomatów ze spółdzielczym logo, to też unikatowość na rynku bankowym, mimo że banki spółdzielcze dysponują bardzo dobrze funkcjonującą bankowością internetową, usługami bankowości mobilnej. Warto podkreślić, że jest ona nie tylko modelem biznesowym, ale przede wszystkim filozofią działania, która pozwala na budowanie silnej, zjednoczonej w oparciu o wspólne wartości i prosperującej nowocześnie społeczności. Myślę, że to właśnie głównie ta kwestia odróżnia banki spółdzielcze od banków komercyjnych i sprawia, że mimo upływu lat wciąż są one atrakcyjną alternatywą w szczególności dla osób, dla których lokalny bank spółdzielczy jest dobrym sąsiadem, na którego pomoc zawsze można liczyć, a więc banki społecznie odpowiedzialne i do tego bezpieczne!

Wszyscy wiemy, że rynek bankowy jest bardzo konkurencyjny, a więc trzeba mieć coś, co będzie nas trwale wyróżniać. Technologia pomaga w robieniu biznesu, ale nie pomoże wyręczyć w sposobie podania wartości spółdzielczych. Wartości spółdzielcze mamy trwale wpisane w spółdzielcze DNA. Ważne, aby je stosować poprzez odpowiednie podanie w świecie cyfrowym. Nasi klienci nadal oczekują bliskości, relacyjności i wyjątkowości.

Jak ocenia Pani obecną kondycję sektora BS i jakie dostrzega kolejne stojące prze nim wyzwania?

Obecna kondycja sektora bankowości spółdzielczej jest dobra, wszystkie banki spełniają wymogi nadzorcze, a rozważne działania w ramach zrzeszeń świadczą o ich stabilności. Ta stabilność oczywiście jest niezbędna, wszak trzeba mieć na uwadze kolejne wyzwania. Dobre wyniki finansowe ostatnich lat mogą jednakże uspokoić czujność, polegającą na trwałym poczuciu bezpieczeństwa. Nie jest do jednak sytuacja dana na zawsze. Zapowiadana obniżka stóp procentowych to niewątpliwie pierwsze wyzwanie. Ale to nie wszystko; należy zawsze pamiętać, że wszystko dookoła nas ciągle ewoluuje. Nie zawsze mamy wpływ na kierunek tej ewolucji. Dynamiczne zmiany technologiczne, rosnące i zmieniające się oczekiwania klientów oraz nowe regulacje prawne stanowią dodatkowe wyzwania, ale również mogą stanowić szansę na rozwój. Banki spółdzielcze muszą inwestować w cyfryzację i innowacje, aby sprostać tym wymaganiom.

Kolejnym wyzwaniem jest konieczność utrzymania wysokich standardów zarządzania ryzykiem oraz edukacji finansowej klientów, która jest kluczowa zarówno dla klientów, jak i pracowników. Odrębnym zagadnieniem jest kwestia zapewnienia stabilnych funduszy własnych, w tym w drodze pozyskiwania młodych pokoleń członków i klientów. Ważnym obszarem w działalności banków spółdzielczych jest budowanie tzw. miękkich umiejętności pracowników, doradców klienta. Cyfryzacja jest konieczna, ale kluczem do sukcesu jest zadowolony klient.

Kierowała Pani pracami Związku od 2013 r. Z perspektywy tego czasu trwającego ponad dekadę, jak w kilku słowach chciałaby Pani podsumować okres pracy w KZBS (który przypadł na wyjątkowo wymagające i niespokojne czasy)? Czy można wskazać kilka najważniejszych momentów wyjątkowo trudnych, ale też satysfakcjonujących?

Moja dekada w KZBS była okresem pełnym wyzwań i dynamicznych zmian. Najtrudniejsze momenty to praca nad zmianą ustawy o bankach spółdzielczych w sytuacji bardzo podzielonego sektora, dyskusji nad modelem bankowości spółdzielczej. Okres ten był wyjątkowo długi, bo od sierpnia 2013 r. do początku roku 2015. Zakres zmian i ich systemowy charakter powodował wielość spotkań, dyskusji i konieczność doprowadzania do konsensusu w przypadku odmiennych poglądów w kwestiach ważnych systemowo. Ale warto było! Banki obu zrzeszeń sektora nawiązały współpracę i nastąpiło spółdzielcze współdziałanie, udało się doprowadzić do uzgodnień wewnątrzsektorowych, również z udziałem związków rewizyjnych, izb gospodarczych i Krajowej Rady Spółdzielczej. Warto jednak przypomnieć, że w tym samym czasie w środowisku parlamentarnym trwały prace na projektami Prawa spółdzielczego, które skończyły się fiaskiem. Inny ważne prace przypadały na trudny czas powstawania IPS, a równocześnie okres dyskusji nad nową ustawą o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, której zapisy też były istotne dla naszego sektora. KZBS zawsze był tam, gdzie toczyły się dyskusje i projekty ważne dla banków spółdzielczych.

Kolejny trudny dla nas wszystkich czas to początek pandemii, kiedy musieliśmy zarządzać organizacją w warunkach dużej niepewności i wymuszonej odległości. Konieczność dystansowania się i pracy zdalnej była ogromnym wyzwaniem. Szybko jednak zrozumieliśmy, że na ten dystans należy patrzeć tylko w wymiarze fizycznym. Praktyka pokazała, że zaczęliśmy być bliżej siebie na innych płaszczyznach. Żartując można powiedzieć, że zajrzeliśmy do swoich mieszkań, do strefy komfortu, co zbliżyło nas społecznie. Widok z okienka komputera jest bardzo egalitarny, a to skraca przecież dystans między ludźmi. Ten czas wymusił większą elektronizację naszej codzienności, co ostatecznie przyniosło pozytywne efekty. Ale nie zapominajmy, to był również trudny czas dla pracodawców zobowiązanych zarządzać procesami i projektami na odległość, zapewniając realizację zadań, których też nie brakowało.

Kolejny czas to wojna na Ukrainie, czas niepewności i nasilonych wypłat gotówkowych, bankowa obsługa uchodźców, wielość regulacji i konferencji uzgodnieniowych w ramach RCL.

Myślę, że jednym z największych sukcesów było skuteczne wdrożenie cyfrowych zmian, które umożliwiły nam dalsze efektywne działanie w nowych realiach. Zdalne konferencje i spotkania stały się normą, a my nauczyliśmy się działać w sposób jeszcze bardziej zintegrowany i elastyczny. Dzięki tym doświadczeniom nasza organizacja stała się bardziej nowoczesna i gotowa na przyszłe wyzwania.

Pani czas w KZBS to – oprócz pokonywania wyzwań – pasmo sukcesów, m.in. tych o charakterze integrującym sektor w myśl hasła „Razem możemy więcej!”. Jest to m.in. okres wznowienia działalności Rady Konsultacyjnej Sektora BS, podpisania listów intencyjnych o prowadzeniu wspólnych działań i rozwoju technologicznych, rozpoczęcie i kontynuacja realnej współpracy w sektorze, powołanie do istnienia CHPBS. Z których osiągnięć jest Pani szczególnie dumna?

Byłam i jestem zadowolona z każdej dobrej zmiany ustawowej, rozwiązań przyjętych przez regulatorów, ustawodawcę i nadzorcę, tj. zmian ważnych dla banków sektora. Jestem szczególnie dumna z usystematyzowania współpracy z Europejskim Stowarzyszeniem Banków Spółdzielczych (EACB) oraz podjęcia działalności edukacyjnej w formule webinariów, a także otwartych szkoleń w ramach oferty uzupełniającej dla sektora bankowości spółdzielczej. Nie można też nie wspomnieć o zacieśnieniu współpracy pomiędzy KZBS i ZBP oraz członkami Rady Konsultacyjnej Sektora Bankowości Spółdzielczej. Ważnym momentem było podpisanie listów intencyjnych dotyczących wspólnych działań przyspieszających rozwój technologiczny; były to kroki, które przyczyniły się do modernizacji sektora i jego lepszego przygotowania na przyszłość. Powołanie Centrum Historii Polskich Banków Spółdzielczych (CHPBS) to kolejny krok, który umożliwia integrację działań i wykorzystanie synergii pomiędzy bankami spółdzielczymi, a równocześnie zapisuje kolejne dziesięciolecia polskiej bankowości spółdzielczej.

Dodatkowo, integracja i współpraca przyniosły wymierne efekty w zakresie cyfryzacji sektora, niezależnie od przynależności zrzeszeniowej. Kluczowym elementem tej transformacji jest system BS API, który stanowi trzon cyfrowego wymiaru naszej pracy. Dzięki niemu możliwe stało się zintegrowanie działań banków spółdzielczych na poziomie technologicznym, co zwiększyło efektywność i konkurencyjność całego sektora. Pokazuje, że trzeba być otwartym na dialog, na wymianę pomysłów, na przepływy tego kapitału, który czyni nas wszystkich bogatszymi.

Działalność KZBS to przede wszystkim działalność lobbingowa. Warto przypomnieć sukcesy KZBS na polu legislacyjnym z ostatnich lat…

Misją KZBS jest wspieranie banków spółdzielczych w ich działalności statutowej oraz reprezentowanie sektora bankowości spółdzielczej wobec organów władzy i instytucji państwowych, w tym Parlamentu, Rządu, NBP, KNF, BFG, poszczególnych ministerstw, a także krajowych oraz międzynarodowych organizacji gospodarczych i społecznych.

KZBS, w ramach przyjętej Strategii, realizuje kluczowe zadania, które dotyczą wspierania banków spółdzielczych w czterech obszarach: legislacji spółdzielczej i bankowej, edukacji specjalistycznej, wizerunkowym/promocji oraz upowszechniania członkostwa i integracji środowiska. Zostało zakończonych wiele projektów i działań wspierających banki spółdzielcze – efekty działań KZBS są widoczne.

W zakresie działalności legislacyjnej udało nam się m.in. w dyskusji na argumenty zadbać – na ile to było możliwe – o rozwiązania w ustawie o bankach spółdzielczych adekwatne do potrzeb i możliwości sektora, kilka ważnych rozwiązań w ustawie o BFG, a w kolejnych latach istotne rozwiązania podatkowe w odniesieniu do pomocy dla członków IPS. Wszystkie te działania miały na celu uzyskanie wsparcia dla inicjatyw skutkujących zwiększeniem konkurencyjności sektora. W ostatnich latach szczególnie ważne było również przyjęcie regulacji umożliwiających rozwój technologii finansowych, co otworzyło nowe możliwości przed bankami spółdzielczymi.

W tym roku ważnym osiągnięciem było doprowadzenie do zmiany ustawy Kodeks cywilny, ustawy o kredycie konsumenckim oraz ustawy o konsumenckiej pożyczce lombardowej – tzw. kwestia rolnik – konsument. Uchwalone przez poprzedni Parlament przepisy utrudniły bankom spółdzielczym finansowanie rolników oraz stwarzały duże ryzyko prawne. Ponadto, dzięki staraniom KZBS doprowadzono do zmiany stanowiska Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w zakresie odebrania bankom spółdzielczym statusu mikro, małego bądź średniego przedsiębiorstwa, co uniemożliwiało korzystanie z funduszy europejskich w zakresie prowadzonej działalności.

KZBS działa na rzecz polskich banków spółdzielczych już od ponad 33 lat. Jak określiłaby Pani rolę i znaczenie funkcjonowania izby dla banków spółdzielczych? Dlaczego to tak ważne, aby współtworzyło ją jak najwięcej banków?

Rola KZBS jako izby branżowej jest nieoceniona. Izba stanowi platformę współpracy i dialogu, dzięki której banki spółdzielcze mogą dynamicznie działać na rzecz rozwoju sektora. Jak wspomniałam wcześniej KZBS jest stałym uczestnikiem projektów realizowanych na ścieżce Rządowego Centrum Legislacyjnego. Wypracowane i prezentowane stanowiska zawsze poddawane są dyskusji w ramach uzgodnień międzyresortowych, w dyskusji z regulatorami UKNF. Ważne więc, aby banki spółdzielcze wypracowywały wspólne stanowiska, a potem mówiły jednym głosem. Wówczas mamy szansę, aby traktowano nas poważnie, jak przystało na banki spółdzielcze. Niejednokrotne dyskusje z regulatorami i nadzorcą to wartość dodana do zmiany sposobu postrzegania sektora na szczeblu centralnym. Współtworzenie KZBS przez jak największą liczbę banków spółdzielczych jest więc kluczowe, ponieważ tylko w jedności możemy efektywnie reprezentować interesy sektora, wymieniać się wiedzą i doświadczeniami oraz wspólnie stawiać czoła wyzwaniom rynkowym. Pamiętajmy, że głównym źródłem środków na działania KZBS są niewielkie, niezmieniane od lat, składki członkowskie. Zatem, zgodnie ze spółdzielczą zasadą solidaryzmu i współdziałania powinnością każdego banku spółdzielczego powinno być współtworzenie KZBS. KZBS działa przy zastosowaniu zasady wymiany informacji, konsultacji i korzystania z opinii i wniosków swoich członków. Relacje członkowskie buduje w oparciu o zaufanie, wzajemne poszanowanie wartości i interesów członków. Podejmuje inicjatywy przybliżające KZBS do środowiska członków poprzez kompetentną reakcję na pojawiające się problemy, merytoryczną pomoc, pośrednictwo lub występowanie do odpowiednich podmiotów w sprawach istotnych dla środowiska bankowości spółdzielczej. Pełni funkcję rzecznika środowiska banków spółdzielczych wobec organów władzy, administracji i innych podmiotów otoczenia zewnętrznego. Prezentuje głos środowiska bankowości spółdzielczej w procesie stanowienia prawa. Sukcesywnie zwiększa obecność i aktywność w dialogu banków spółdzielczych w UE, w tym uczestniczy w wypracowywaniu stanowisk w wybranych obszarach działalności Europejskiego Stowarzyszenia Banków Spółdzielczych (EACB). Dodatkowo upowszechniania wiedzę na temat spółdzielczego modelu biznesowego w bankowości oraz zasady dobrej praktyki bankowej. Organizuje szkolenia i warsztaty. Realizowanych działań jest dużo więcej.

Jakie dostrzega Pani wyzwania, które stoją przed Pani następcami w KZBS? Co może Pani im doradzić?

Oczywiście łatwo mi się teraz „wymądrzać”, ale przyszłym liderom KZBS doradziłabym przede wszystkim otwartość, gotowość do słuchania ludzi z otoczenia, zwłaszcza tego najbliższego. Warto robić plany, ale nie trzymać się ich kurczowo, bo w dynamicznym świecie często epoki oddziela zaledwie jeden dzień. A jeżeli będą mieli wątpliwości, zawsze mogą mnie zapytać o radę. Oczywiście żartuję, to przecież moi dotychczasowi współpracownicy i wiem, że potrafią sobie radzić z problemami. Ale w razie czego jestem w pobliżu i dostępna . Najważniejsze to być elastycznym i gotowym na dialog, zmiany, godzenie – czasem odmiennych perspektyw – i zjednywanie partnerów, z którymi wypracowujemy rozwiązania tak ważne w realizacji strategii sektora i umacnianiu pozycji bankowości spółdzielczej. Niewątpliwie, liderzy KZBS muszą przygotować się na dynamicznie zmieniające się otoczenie regulacyjne i technologiczne. Ważne jest, aby kontynuować proces cyfryzacji, inwestować w innowacje oraz edukować pracowników, klientów, czyniąc równocześnie starania o pozyskiwanie nowych członków. Stałe dążenie do budowania silnych relacji z bankami członkowskimi, dbałość o transparentność i otwartość w komunikacji, to podstawowe wyzwanie. Przyszłość sektora bankowości spółdzielczej zależy od naszej zdolności do adaptacji i współpracy. Jestem przekonana, że mądrość zarządzających bankami sektora jest tą siłą, która zawsze motywowała mnie do działania i tego życzę również moim następcom.

Dziękuję za rozmowę.