KCF: Czy i jak uwarunkowania regulacyjne wpłyną na rynek Consumer Finance w perspektywie roku 2021?
Na tytułowe pytanie odpowiedzi poszukiwano podczas Kongresu Consumer Finance (KCF), który obył się online w dniu 10 grudnia br. Podczas wystąpienia wprowadzającego do pierwszego panelu dyskusyjnego zagadnienie to omówił Marcin Czugan ze Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce. Wskazał na najważniejsze regulacje prawne, zarówno te które już weszły w życie, jaki te które dopiero są planowane.
Zmiana przepisów ustaw anty-COVID (zawartych w tarczy antykryzysowej)
W pierwszej kolejności wskazano na najświeższy projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa została uchwalona w dniu 9 grudnia br. przez Sejm i przekazana do Senatu. Jedną z istotniejszych zmian wprowadzanych ustawą jest przedłużenie terminu obowiązywania obniżonego limitu kosztów pozaodsetkowych do 31 grudnia 2021 r.
Kolejny istotny z perspektywy funkcjonowania podmiotów rynku finansowego akt prawny to ustawa z dnia 4 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19. Wprowadziła ona zawieszenie na wniosek kredytobiorcy wykonania umowy o kredyt konsumencki, hipoteczny albo kredyt w rozumieniu art. 69 Prawo bankowe – jeżeli kredytobiorcą jest konsument. Co ważne uprawnienie do zawieszenia przysługuje wyłącznie kredytobiorcy, który po 13 marca 2020 utracił pracę lub inne główne źródło przychodu. Na przykładzie omawianej ustawy zwrócono uwagę, że przepisy antycovidowe z założenia powinny być przepisami terminowymi, a w przypadku tej ustawy nie została określona data wygaśnięcia tego przepisu.
Kolejna regulacja na którą zwrócono uwagę jest ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, która wprowadziła przepisy na trwałe wchodzące w życie, w szczególności w zakresie dotyczącym:
- penalizacji lichwy, tj. żądanie zapłaty wynikające z umowy pożyczki, kredytu odsetek lub kosztów innych niż odsetki w kwocie przewyższającej dwukonność odpowiednio odsetek maksymalnych za opóźnienie / stopę odsetek maksymalnych lub dwukrotność maksymalnej wysokości tych kosztów.
Należy pamiętać również o zmianach dotyczących egzekucji, które określają, że istnieje możliwość złożenia wniosku o licytację lokalu mieszkalnego lub nieruchomości gruntowej wyłącznie, jeżeli wysokość egzekwowanej należności głównej stanowi co najmniej 1/20 części sumy oszacowania. W powyższym kontekście zwrócono uwagę, iż aktualnie nie ma możliwości złożenia wniosku o licytację lokalu mieszkalnego służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika w czasie stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego oraz 90 dni po jego zakończeniu. Kwestia ta była określona już we wcześniejszych zapisach tarcz antykryzysowych, jednak ten przepis jest zdecydowanie dalej idący.
Wśród kategorii przepisów egzekucyjnych należy również zwrócić uwagę na przepis dotyczący sytuacji w której następuje obniżenie wynagrodzenia pracownika lub utraty źródła przychodu przez członka rodziny pracownika. Wówczas następuje podwyższenie kwoty wolnej od egzekucji o 25% na każdego nieosiągającego dochodu członka rodziny, którego ten pracownik ma na utrzymaniu. Co ważne w przypadku tego przepisu również nie określono daty wygaśnięcia.
Aktualnie procedowane regulacje rynku Consumer Finance
Wśród bieżących prac legislacyjnych warto wymienić te dotyczące zmian w Kodeksie Cywilnym. Przewiduje się w nim nowelizację przepisu dotyczącego instytucji wyzysku poprzez m.in. uzupełnienie przesłanek wyzysku o brak rozeznania drugiej strony, wprowadzenie domniemania związanego z wartością świadczeń oraz wprowadzenie dodatkowego uprawnienia dla osoby dotkniętej wyzyskiem, tj. możliwości zniesienia całego stosunku prawnego, czyli żądanie unieważnienia umowy. Zmiana przepisów w zakresie wyzysku będzie miała zastosowanie do stosunków już zawartych, z wyjątkiem uprawnień wyzyskanego, które wygasły na podstawie dotychczasowych przepisów w przedmiotowym zakresie.
Kolejną istotną zmianą w kodeksie cywilnym jest wprowadzenie zasady, że tylko pierwsze zawezwanie do próby ugodowej przerywa bieg przedawnienia. Ustawa wejdzie w życie po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia.
Inny ważny projekt nad którym toczą się prace to implementacja AML V. Jest to projekt z dnia 11 września 2020 r. ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W przedmiotowym projekcie ujęto zmianę definicji beneficjenta rzeczywistego poprzez usunięcie z definicji sformułowania „klient”, co w praktyce oznacza konieczność ustalenia beneficjenta rzeczywistego na etapie przedkontraktowym. Inna ze zmian dotyczy usunięcia ze środków bezpieczeństwa finansowego konieczności ustalenia przez instytucje obowiązane serii i numeru dowodu osobistego klienta jako nadmiarową daną chyba, że dana instytucja jest w ich posiadaniu. Podobnie sytuacja kształtuje się w przypadku obywatelstwa beneficjenta rzeczywistego.
Zmiany przepisów prawnych na rok 2021
Wśród nadchodzących zmian prawnych warto wymienić nowelizację Kodeksu postępowania cywilnego – projekt został przyjęty już przez Radę Ministrów. W przedmiotowej nowelizacji znalazła się realizacja postulatu wierzycieli polegająca na wprowadzeniu sprzedaży nieruchomości na drodze licytacji elektronicznej, na wzór rozwiązań, umożliwiających e-licytację ruchomości, co powinno przyczynić się do przyspieszenia egzekucji z nieruchomości, która ze względu na wielkość podmiotów w niej uczestniczących jest szczególnie długotrwała. Wprowadzenie tej zmiany powinno się również przyczynić do poprawy transparentności odbywających się w jej toku przetargów. Z innych zmian w kodeksie postępowania cywilnego należy wymienić umożliwienie komunikacji elektronicznej pomiędzy sądem i profesjonalnymi pełnomocnikami; prowadzenie nowego postępowania odrębnego tj. postępowania z udziałem konsumentów; zmiany w zakresie instytucji doręczeń, w tym doręczeń komorniczych. Przyjęcie projektu planowane jest na I kwartał 2021.
Ważnym aspektem jest również nowelizacja Dyrektywy o kredycie konsumenckim, w której mogą się znaleźć rozwiązania różnego typu problemów, w tym problemów z obszaru:
- zakresu przedmiotowego (objęcie Dyrektywą kredytów konsumenckich 0%, umów leasingu, umów pożyczek zawieranych w lombardach oraz w ramach platform P2P)
- odpowiedzialnego pożyczania (skoordynowanie poziomu limitu kosztów w krajach UE, rolowanie pożyczek, brak doradztwa przy udzielaniu kredytu, niewystarczająca ocena zdolności kredytowej, zbyt duża liczba alternatywnych źródeł informacji i podejmowanie decyzji w sposób automatyczny)
- zakresu informacji do konsumenta (informacje nie są dopasowane do wzorca zachowania konsumenta, informacje są zbyt obszerne i kompleksowe, nawet jeśli konsument otrzymuje wszystkie niezbędne informacje, nią zawsze podejmuje racjonalne decyzje, zbyt skomplikowana terminologia używana w umowach) z obszaru transgraniczności usług (różne poziomy implementacji Dyrektywy w krajach UE).
Pulę wymienionych regulacji należy uzupełnić jeszcze o:
- Komunikat KNF dotyczący przetwarzania przez podmioty nadzorowane informacji w chmurze obliczeniowej publicznej lub hybrydowej (do przyjęcia 1 listopada 2020 r.);
- Ustawa o doręczeniach elektronicznych (do wdrożenia 1 października 2029 r.);
- Ustawa o Krajowym Rejestrze Zadłużonych (wejście w życie do 1 listopada 2021 r.);
- Projekt ustawy o rozpatrywaniu reklamacji i sporów podmiotów rynku finansowego oraz Funduszu Edukacji Finansowej;
- Projekt ustawy o zmianie KPC w zakresie weksli;
- Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.