Historia w obrazach. Kolekcja rodziny Marsów wraca do limanowskiego dworu
Już w najbliższy piątek, 21 listopada 2025 r. o godz. 17.00, w siedzibie Muzeum Regionalnego Ziemi Limanowskiej odbędzie się uroczyste przekazanie czterech zabytkowych obrazów, które ufundował Bank Spółdzielczy w Limanowej.
W wydarzeniu wezmą udział członkowie Zarządu banku oraz władze miasta Limanowa. Uroczystość będzie jednocześnie podsumowaniem kilkuletnich działań Muzeum związanych z pozyskiwaniem zbiorów z niezwykłej kolekcji zabytkowych portretów rodziny Marsów i Żelechowskich. Spotkanie ma charakter otwarty dla wszystkich zainteresowanych.
W programie wydarzenia przewidziano także prelekcję przedstawiającą dotychczasowe badania nad kolekcją tych dzieł sztuki w zakresie ich proweniencji, autentyczności, autorstwa, stanu konserwatorskiego, którą przedstawią Magdalena Urbaniec – dyrektor MRZL oraz Anna Porowska-Witek – asystent muzealny ds. działu artystycznego.
Poprzednią właścicielką obrazów była Izabela Murzyn-Borzemska, córka Stanisława Murzyna – znanego zakopiańskiego kolekcjonera i twórcy Tatrzańskiego Klubu Kolekcjonerów. Sam Murzyn był bliskim przyjacielem jednego z wnuków Augustyny Żelechowskiej z domu Mars (1846–1927), najstarszej córki Antoniego Józefa Marsa – właściciela dworu, w którym obecnie mieści się limanowskie muzeum, a zarazem założyciela Banku Spółdzielczego w Limanowej. Historia tej postaci, jej działalność oraz zaangażowanie na rzecz ochrony lokalnego dziedzictwa zostaną omówione podczas spotkania.
Z niezwykłą kolekcją zabytkowych portretów, liczącą łącznie 13 obrazów, pracownicy Muzeum Regionalnego Ziemi Limanowskiej zetknęli się po raz pierwszy w 2021 r., w trakcie spotkania z Izabelą Murzyn-Borzemską w jej zakopiańskiej willi. Wówczas zaproponowano, aby portrety powróciły do miejsca, gdzie mieszkała ich pierwotna właścicielka. Zadanie to nie było łatwe – kolekcja wymagała bowiem specjalistycznych badań autentyczności, analizy autorstwa oraz ekspertyz konserwatorskich. Aby ułatwić te prace, zbiory zdeponowano w muzeum pod koniec 2021 r.
Pierwsze badania nad kolekcją w latach 2021–2022 przeprowadziła Anna Kulpa, historyk sztuki z MRZL. W 2023 r. analizy były kontynuowane przez specjalistów w zakresie tej dyscypliny, tj. dr hab. Marcina Kalecińskiego, profesora Uniwersytetu Gdańskiego oraz dr Agnieszkę Widacką – Biesagę z Muzeum Narodowego w Krakowie, obecnie z Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie.
W latach 2023–2024 całość kolekcji poddano także ekspertyzie konserwatorskiej wykonanej przez dr Janusza Czopa. Badania, koordynowane i finansowane przez Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej, potwierdziły związki kolekcji portretów z Augustyną Żelechowską z domu Mars oraz jej mężem Kazimierzem Żelechowskim, który był bratem Franciszki Marsowej – żony Antoniego Józefa Marsa. Autorami portretów okazali się m.in. uznani polscy malarze XIX i początku XX wieku. Ze względu na wysoką wartość antykwaryczną muzeum systematycznie odkupywało kolekcję od 2022 r.
Chciałbym podkreślić, że nasze zaangażowanie w rozwój i ochronę dziedzictwa regionu jest stałym elementem misji banku. Dlatego z dumą wspieramy projekt realizowany przez Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej, którego jesteśmy zarówno kluczowym sponsorem, jak i mecenasem. W 2025 roku przekazaliśmy 20 000 zł na wykup ostatnich czterech obrazów z tej wyjątkowej kolekcji. To kontynuacja współpracy rozpoczętej w 2022 roku, kiedy dzięki wsparciu naszego banku możliwe było nabycie dwóch pierwszych dzieł – portretów Józefa Antoniego Marsa oraz jego syna, Zygmunta Feliksa Marsa. Cieszymy się, że możemy aktywnie przyczyniać się do zachowania lokalnej historii i kulturowego dorobku dla przyszłych pokoleń – mówi Marcin Kozdroń, Prezes Zarządu Banku.
W przyszłości cała kolekcja wymaga dalszych prac konserwatorskich, które podniosą jej walory estetyczne oraz odsłonią dodatkowe szczegóły istotne dla identyfikacji portretowanych osób. Obecnie zbiory prezentowane są na stałej wystawie „Historia w dewizce zapisana” w Muzeum Regionalnym Ziemi Limanowskiej. W planach jest również stworzenie stałej ekspozycji poświęconej rodzinie Marsów – ostatniej rodzinie szlacheckiej zamieszkującej limanowski dwór.
